Rulman Nedir ?


Rulman, iç ve dış bilezikler arasında yuvarlanan elemanlar (bilye, makara…) vasıtası ile minimum sürtünmede çalışan, döner hareket yaparak ebadına ve biçimine göre farklı yükler taşıyan makine elemanıdır. Rulman ile malzeme kayarak değil yuvarlanarak hareket veya iş ürettiğinden sürtünme minimum olmakta ve enerji daha az kullanılmaktadır. Yatay veya dikey olarak çalışabilir bunun için radyal veya eksenel olarak tabir edilirler. Dünyanın ilk Rulman üreticisi FAG şirketidir ve kurucusu Friedrick Fisher 1883 de yaptığı çalışmalar ile rulmanı icat etmiştir.300.000 civarında çeşidi vardır. Rulman Elemanları / Parçaları -Dış Bilezik -İç Bilezik -Kafes (Çelik, Pirinç, Polyamid) -Yuvarlanma Elemanları




Rulmanların Kodlanması


Rulmanların doğru kodlanması, istenen rulman tipinin ve rulmanın teknik özelliklerinin doğru olarak ifade edilmesi açısından çok önemlidir. Fabrikalarda işletme koşullarında çalışan rulmanların değiştirilmesi gerektiğinde, rulman talep edilirken (siparişi verilirken) yapılabilecek kodlama hataları kritik sonuçlara neden olabilir. Örneğin arızalı bir makinanın rulman değişimi rulman kodlama hatası nedeniyle geciktiğinde, makine tamirinin gecikmesi, üretimin aksaması, zaman ve para kaybı kaçınılmazdır.Dünyada üretilen ve kullanılan rulmanların çeşitliliği düşünüldüğünde kodlamada hata yapılmaması için rulmanlar belli bir sisteme göre kodlanmıştır. Bu sisteme göre her bir rulmanın kendine ait bir kodu vardır.Rulman kodunu oluşturan kriterler:1. Rulman tipi2. Rulman boyutları3. Rulman toleransları4. Rulman boşluğu5. Diğer teknik özelliklerdirÖnek ve SoneklerEğer bir rulmanın kapaklı olması, boşluk grubunun normalden büyük olması gibi, normalden farklı bir özelliği varsa, bu durum çeşitli harf ve rakamlardan oluşan “önek” ve “sonek”lerin temel rulman koduna eklenmesi ile ifade edilir. Rulmanlarda kullanılan ön ek ve son ekler markadan markaya farklılıklar göstermektedir. SIK KULLANILAN RULMAN SON EKLERİ




Rulman Tipleri ve Özellikleri


Rulman Tipleri ve Özellikleri Kullanım yerleri ve çalışma şartlarına göre rulmanlar genel olarak iki gruba ayrılır: 1.) Bilyalı Rulmanlar; isminden anlaşılacağı üzere döner elemanlar bilyadır. Bilyalı rulmanlar çok yüksek devirlerde kullanılabilirler, ancak bunların en büyük dezavantajı yüksek değerlerdeki yükleri taşıma kapasitelerinin sınırlı olmasıdır. 2.) Makaralı Rulmanlar; Makaralı rulmanlar bilyalı rulmanlara göre çok daha büyük yükleri taşıyabilirler. Bunların en büyük dezavantajları daha düşük hızlarda, daha gürültülü ve titreşimli çalışmalarıdır.




Rulman Seçimi


Rulmanların kullanım alanı oldukça çoktur ve çalışma ortamları, koşulları farklılık gösterebilir. Ayrıca, teknolojinin hızla ilerlemesiyle çalışma koşullarının ve rulman gereksinimlerinin çeşitliliği de değişerek artmaya devam etmektedir. Mevcut tipler ve ölçülerden en iyisini seçmek için rulmanları birçok açıdan dikkatlice değerlendirmek gerekebilir. Genellikle, rulman tipi geçici olarak çalışma koşulları, montaj düzeni, makinada montajı kolaylığı, izin verilen alan, maliyet, bulunabilirlik ve diğer faktörler göz önüne alınarak seçilir. Bunu yaparken, yorulma ömrüne ek olarak, gres ömrü, gürültü ve titreşim, aşınma ve diğer faktörleri dikkate almak gerekir. Rulman seçimi için sabit bir prosedür yoktur. Spesifik uygulamanız için özel gereksinimler ile ilgili benzer uygulamaları ve araştırmaları incelemek faydalıdır. Rulman seçimi yapmak, bir çok faktöre bağlı olduğundan her durum kendi içinde özel olarak değerlendirilmelidir. Rulman seçimi konusunda destek almak için lütfen tıklayınız




Rulman Toleransları


Rulmanların boyutsal ve çalışma hassasiyeti ile ilgili toleransları DIN 620’de belirtilmiştir. Tolerans ve boyutsal simge tanımları DIN ISO 1132’de açıklanmıştır ve aşağıda verilmektedir. Rulmanlar genelde PN (normal tolerans) sınıfında üretilirler ve kodlama rulman kodlamasında yazılmaz. Genel, standart tüm ihtiyaçlar verir niteliktedir. Yüksek çalışma hassasiyeti, yüksek devir, sessiz çalışma, ölçüm cihazları gibi uygulamalarda P6, P6X, P5, P4, P4S, P2, SP (süper hassasiyet) ve UP (ultra hassasiyet) gibi tolerans sınıflarında rulmanlar üretilmektedir. Bu özel kodlamalar rulmanlar üzerinde belirtilmektedir.




Rulmanların Takılması & Sökülmesi


Rulmanların Takılması & Sökülmesi Rulmanların kapasitelerinden tam olarak yararlanabilmek için rulman tipi ve yapısının seçimi ile çevre elemanlarının konstrüksiyonu sırasında takma ve sökme şartlarını dikkate almak gerekir. Uygun montaj aletlerinin kullanılması, montaja gerekli özenin gösterilmesi ve montaj yerinin temiz olması rulman ömrünü artırıcı en önemli şartlardır. Orijinal ambalajdaki rulmanların üzerinde bulunan koruyucu yağın montaj sırasında yıkanarak temizlenmesine gerek yoktur, bu yağ rulmanın yağlanacağı standart tüm yağlarla uyum sağlar. Buna karşın konik delikli rulmanların koruyucu yağ, mil veya manşon üzerine sıkı geçmelerinin sağlanabilmesi açısından temizlenir. Hareket yüzeylerinin hasar görmesinden kaçınılabilmesi için rulmanlar, kesinlikle pislik ve neme karşı korunmalıdır. Bu nedenle montaj yeri tozdan arınmış ve temiz olmalıdır. Ayrıca montaja ayrılacak yer taşlama tezgâhlarının civarında seçilmemeli ve basınçlı hava kullanımından kaçınılmalıdır. Mil ve yuvalar temiz olmalıdır. Pasa karşı koruyucu madde ve boya artıkları ile döküm parçaların kalıp kumu, oturma yüzeyi üzerinden uzaklaştırılmalıdır. Dönen parçalarda çapak ve sert kenarlar yok edilmelidir. Yataklamaya ait tüm parçalar birleştirilmeden önce ölçü ve biçim doğruluğu açısından kontrol edilmelidir. Rulmanın çalışma hassasiyetine yakından etki eden geçmelerin mil ve yuva toleranslarının kontrolü özellikle önem taşır. Rulman sökme takma aparatları mekanik ve hidrolik olarak ikiye ayrılır. 1) Mekanik aparatlar a) Montaj alet kitleri; Montaj alet kitleri aracılığıyla, küçük ya da orta büyüklükteki rulmanların soğuk montajı yapılmaktadır. b) Ay & Somun anahtarları; Ay anahtarları ise, rulmanların montajında özellikle kilit somunu çıkarmak ve takmak işleminde kullanılmaktadır. Bu aparatların yüksek darbeli modelleri de bulunmaktadır. c) Rulman çektirme kitleri; Rulman çektirme aletleri ya da kitleri, bilyeli türdeki rulmanların sökülmesinde kullanılmaktadır. Bu sayede, rulmanın diğer bileşenleri herhangi bir hasardan korunmuş olmaktadır. 2) Hidrolik aparatlar Büyük çaplı uygulamalarda, yani hareket sağlanan parçaların büyük yükler taşıdığı mekanizmalarda, mekanik aparatlar yetersiz kalmaktadır. Bu yüzden, ağır işlerde hidrolik takma sökme aparatları tercih edilmektedir. Hidrolik aparatlar sayesinde, ağır yükler daha güvenli ve kontrollü bir biçimde sökülüp takılabilmektedir. a) Hidrolik somunlar; Hidrolik somunlar, büyük boyutlu rulmanlarda, kademeli kuvvet uygulaması avantajına sahiptirler. b) Hidrolik iticiler* c) Pres plakaları* d) Hidrolik çektirme aletleri* e) Hidrolik pompalar; Hidrolik pompalar da hidrolik somunlarla birlikte, rulmanların şaftlardan ya da yataklarından çıkartılması için hazırlanmış yağ kanallarında kullanılmaktadırlar. *Hidrolik iticiler, pres plakaları ya da hidrolik çektirme aletleri, montaj yüzeyi ile rulman elemanı arasında ulaşılması gereken sıkılık derecesi için yüksek ağırlıktaki yükleri sağlamaktadırlar. Mekanik ve hidrolik rulman sökme takma aparatları dışında, indüksiyon ısıtıcıları da rulmanların takılmasında, montajında kullanılmaktadır. Bu ısıtıcılar sayesinde, rulmanların sıcak montajı daha güvenli ve rahat bir şekilde yapılabilmektedir. Özel tasarım bobinlerle, rulmanlar montaja uygun optimum sıcaklık değerlerine ulaştırılmaktadırlar.




Yağlama


1) Sıvı yağlama maddeleri (madeni veya sentetik yağlar): Katı yağlara göre daha yüksek bir kararlılığa sahiptirler, hem yüksek hem düşük devir hızlarında kullanılabilirler, ısının rulmanın içinden daha kolay tahliye olmasını sağlarlar, hassas ve duyarlı cihazlarda kullanılmalarını mümkün kılan, yuvarlanma elemanlarının hareketine karşı daha az mukavemet gösterirler, yataklama düzeninin sökülmesine gerek kalmadan değiştirilebilirler ve dozajlı çalışmaya olanak tanırlar.Sıvı yağlamanın en büyük dezavantajı, sızdırmazlığın daha zor sağlanabilir olması ve yağ seviyesinin düzenli kontrol edilmesinin şart olmasıdır. 2) Katı yağlama maddeleri (gresler): Sıvı yağlara göre daha güvenilir ve ucuz sızdırmazlık, rulmanın dış etkenlere karşı daha iyi korunması ve sızıntı riskinin sıvı yağlamaya göre daha az olması. 3) Kuru yağlama maddeleri (grafit,molibdendisülfit,teflon) kullanılabilir.